Jeroen Bruggenwirth's School blog

Historie.

Ik ben samen met mijn familie in augustus 2009 op vakantie geweest op het Kroatische eiland Rab. Op 10 augustus zijn we vanuit daar een halve dag naar een eiland geweest wat een hoop geschiedenis met zich mee draagt.

Het eiland Goli, of Goli Otok, wat het letterlijk het naakte, barre eiland betekent. Het ligt langs de noordelijke Adriatische kust tussen het eiland Rab en het vaste land van Kroatië, aan de Primorje-Gorski Kotar provincie.

Het heeft een oppervlakte van 4,7 km² en heeft een heuvelachtig landschap.

Goli is onbewoond en er groeit vrijwel geen vegetatie. De noordelijke zijde van het eiland is compleet terwijl de zuidelijke kant meer begroeit is en heeft het ook een aantal kleine ronde baaien langs een steile kust met nauwe doorgangen naar de open zee.

Het eiland is als eerste gebruikt door de Oostenrijkers tijdens de Eerste Wereld oorlog om hun Russische oorlogsgevangen uit het Oosterlijke Front heen te sturen van 1914 tot 1918.

In 1946 is het eiland toen ingericht als gevangenis voor binnenlandse politieke gevangen van Joegoslavië en na de zomer van 1948, Tito’s breuk met Stalin en de Informbiro tijd (1948 – 1955), werd dit officieel een sterk beveiligd en topgeheim gevangenis voor politieke gevangen die Stalinisten genoemd werden en andere communistische partijen. Deze worden ook wel afgekort Comintern genoemd. De Communistische of Derde Internationale. een wereldwijd samenwerkingsverband van communistische partijen onder aanvoering van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie (CPSU).

Onder de gevangenen bevonden zich ook ruim tweeduizend Italiaanse communisten uit Monfalcone, die na de oorlog uit idealistische overwegingen deelnamen aan de Joegoslavische wederopbouw maar ook gewone burgers die uitingen hadden over het communisme.

Dit werd geleid door de FPR Yugoslavia, de Socialistische Federale Republiek Joegoslavië en ook het eiland naast Goli, Sveti Grgur waar tussen 1950 en 1972 vrouwelijke politieke gevangenen werden opgesloten.

De omstandigheden op het eiland waren vreselijk en vaak niet goed genoeg om op te leven. Je werd voortdurend geslagen door de bewakers en vaak ook door de medegevangenen. Bewakers doodde niemand maar ze gingen niet tussen twee gevangenen staan als zij elkaar zouden vermoorden.

Ook het weer was vaak ondraaglijk. Je moest in de zomer keihard zwoegen met een temperatuur van 35-40 °C en in de winter moest je hetzelfde werk doen als altijd met temperaturen onder nul en een ijzingwekkende bora wind, een droge, vaak snijdend koude valwind uit noordoostelijke richting.

Sinds 1989, één jaar nadat de gevangenis werd gesloten is het eiland opgesteld voor bezoekers en kun je vanaf Rab met kleine bootjes van boeren naar het eiland toe.

Plannen.

Het deel wat mij zo interesseert is het feit dat dit een eiland was dat volledig op zichzelf kon leven en dat het zo vervallen is.

Het eiland had allerlei voorzieningen die het volledig van de buitenwereld kon afsluiten. Het had een eigen energiecentrale, fabrieken, bakkerijen, haven, dorpen, waterreservoir, ziekenhuis etc. En kon dus volledig afgezonderd leven zonder iets van de buitenwereld nodig te hebben.

Dit is allemaal nog te vinden op het eiland maar dan in een vervallen staat want sinds 1989 is er niks meer aan gedaan.

In het volgende gedeelte van de blog wil ik het kort hebben over de vijf ideeën die ik uit wil werken voor deze opdracht.

Mental Modeling gaat over de interpretatie die we hebben als we naar een beeld kijken. Het is manipuleren, het kneden van een foto door een fotograaf.

Bij deze foto van Anuschka Blommers heeft in eerste instantie niet veel raars. Dit komt omdat we vaak kijken naar een beeld en zonder dat we het echt zien kunnen we ons bedenken hoe het hoort. Zoals alleen delen van een woord te hoeven zien om de zin te begrijpen. Maar na een tweede keer te kijken kun je zien dat dit 2 verschillende foto’s zijn die naast elkaar geplakt zijn en aansluiten. Het hoort niet zo.

Ook bij deze foto van Viviane Sassen gaan we associaties maken. Doordat we de gezichten niet kunnen zien gaan wij, onbewust in onze hersenen zoeken naar een beeld van een donkere vrouw. Dat betekent dus dat we deze vrouwen op een vertrouwde manier zien of dat nou een slechte of goede ervaring is.

Deze foto David Stewart is een totale mindfuck. Wat je hier ziet is totaal ongebruikelijk en ook niet mogelijk. Het is een hoofdkwartier van de Klu Klux Klan met aan hun tafel een typische Afro American. Het is totaal vervreemdend en raar dat we zo’n beeld zien. De Afro American kijkt er zelf ook een beetje raar van.

Ondanks dat een foto een plat vlak is weten wij hoe de wereld er in 3D uit ziet. Daardoor kunnen wij bij deze foto van Andreas Gefeller de associatie leggen hoe het eruit zou hebben gezien als we midden in dat beeld op de grond staan. Maar toch heeft het beeld iets raars. Als je blijft kijken kun je je dingen afvragen zoals “is het een boom of een struik en is die groene lijn een heg of een laag strookje gras?” Dat maakt het beeld zo interessant.

Ok dit is een typisch geval met associaties. De foto van Alexei Vassiliev is zo onscherp dat we geen gezichten kunnen zien maar alleen maar vormen en kleuren. Nu ga ik weer in mijn onderbewuste zoeken naar beelden of gedachtes die ik eerder heb gezien of gedaan. Hierbij moet ik gelijk denken aan het crowdsurfen. Wat als je goed kijkt zie ik dat er linksbovenin de hoek een been of een arm uitsteekt en op de voorgrond zie je ook een been in de lucht. Sommige mensen zien dit misschien als een drukke beursvloer waar iedereen over elkaar heen hangt en van alles door elkaar schreeuwt.

Ongetwijfeld zijn er veel mensen bij betrokken bij dit project die hem hebben geholpen om op bepaalde plekken te komen. Op twee pagina’s achterin het boek staan de mensen die hem hebben geholpen, hierbij komt voornamelijk de buitenlandse zaken van de provincie waar hij is geweest en de mensen van de bedrijven of de woordvoerders/PR manager van die bedrijven.

Daarnaast heeft hij een vast team van assistenten plus huurt hij lokaal mensen die hij nodig heeft om het project goed te laten verlopen. Bij zijn vaste team zit er een “verkenner” bij die van te voren locaties bezoekt als vooronderzoek en verzorgt alle vergunningen en toegang tot die plekken. Dit ligt in de handen van Noah Weinzweig.

Naast de vergunningen en permissies heeft hij ook het nodige materieel moeten regelen zoals hoogwerkers maar hij heeft de hoogte (en dus het standpunt) vooral bereikt door plekken op te zoeken binnen de situatie.

Burtynsky maakt gebruik van een Linhof 4×5 en schiet op kleurenfilm en polaroid als contacten.

Qua lenzen die hij heeft gebruik is niks te vinden maar als we naar video’s en dan vervolgens naar de foto’s kijken ten opzicht van de afstand die hij heeft genomen kunnen we waarschijnlijk aannemen dat hij geen telelens (240mm) heeft gebruikt maar vooral gebruik heeft gemaakt van een groothoek(90mm) of standaard lens (150mm). Misschien in sommige, individuele gevallen een 240mm maar ik denk dat hij de groothoek en standaard voornamelijk heeft gebruik, om zo meer in het beeld te krijgen en toch dichtbij het object te zijn wat ook wel nodig is. Bij de Three Gorges Dam liggen bijvoorbeeld overal grote hoeveelheden met steen en puin opgestapeld . Je kunt dus niet de foto maken als je achter die berg staat. Nog een reden waarom ik denk dat hij er dicht op zat is omdat er, vooral in de Three Gorges Dam serie, oogcontact word gemaakt met de kijker. Zoals de foto met de man en zijn ezel.

Bijna alles is in kleur behalve één foto, de allereerste in het boek. De reden daarom heb ik niet kunnen achterhalen en kan me ook niet bedenken waarom hij dat heeft gedaan. De reden waarom het kleur is denk ik wel.

Als je bijvoorbeeld een foto pak uit de ‘Recycling’ serie en die zwart/wit zou maken zou hij dichtslaan en zou het een totaal plak vlak worden. Door de kleuren in het beeld krijgt het een bepaalde diepte en is het “mental level” groter en interessanter.

De technische aspecten die Burtynsky gebruikt om zo veel mogelijk laten zijn; het moment, perspectief en standpunt. Om te bepalen wanneer de foto’s zijn gemaakt qua tijd van de dag is het vrij moeilijk vanwege het diffuus licht, de weinig schaduwen op de grond en dat veel van de foto’s binnenin zijn gemaakt.

Wat Stephen Shore in zijn boek beschrijft als “the mental level” is volgens mij de verandering van focus, waar we op letten, in een foto. En dat gebruikt hij heel erg in combinatie met het gebruik van “the depictive level”. Zoals bij de foto van Burtynsky van deze stapel alluminium blokken.

Je kunt er lang naar kijken en je ogen kijken naar alle kleine details van de blokken op de foto, dus een grote mental ruimte, maar een kleine beschrijvende ruimte. The Depictive Level. Het verteld geen duidelijk verhaal maar toch kunnen we ernaar blijven kijken.

Of een foto kan heel duidelijk zijn qua vorm, zoals je duidelijk ziet dat dit een knie is maar toch een grote mentale ruimte heeft. Zo krijg ik hier de indruk dat het een schelp is, met de groeven van de spieren die lijken op de groeven in een schelp. En de vorm, die al snel op een schelpvorm lijkt.

Een foto kan ook beide hebben. Zoals deze foto van Werry Crone. De foto heeft duidelijk twee van de belangrijke depictive level kenmerken, Time en Frame. Maar tegelijkertijd heeft het ook een Mental Level door de kadering. Je ogen gaat over heel het vlak van de foto.

Een foto kan ook iets heel vlaks zijn en toch interessant om naar te kijken zijn. Zoals deze foto van Sarah Sudhoff. Ze kunnen een hele diepe betekenis hebben en toch als je er niet lang naar kijkt is het een plat vlak, verder niets anders. Toch hebben deze 3 beelden een nogal lugubere betekenis. Het is textiel die tekenen van overlijden laten zien.

Door de vlekken en de plooien in het textiel word je toch over het platte vlak heen geleid

Myoung Ho Lee fotografeert vooral bomen. Hij fotografeert ze uit hun vertrouwde omgeving, de natuur. Hij plaatst een groot canvas doek achter de bomen en fotografeerd hij ze vervolgens met een grootformaat camera.

Hij doet in principe hetzelfde wat Richard Avedon eerder deed. Het onderwerp uit zijn omgeving halen om zo een andere betekenis te krijgen aan het beeld.

Burtynsky heeft sinds zijn 25 jaar dat hij nu industriële landschappen fotografeert constant zijn visie op de wereld laten zien en mensen bewust te maken wat wij doen met de wereld.

Dit komt meerdere malen terug in beeld en woord in het boek. Door zijn verhaal te lezen aan het begin van het boek snap je de beelden eerder en heb je een andere kijk erop. Je gaat nadenken over de wereld en wat wij allemaal aanrichten daaraan. Burtynsky’s boodschap komt dus daadwerkelijk wel over.

Dit is uit een interview met Burtynsky, misschien wel de meest fascinerende opmerking over kunst en vooral over de fotografie van hem.

“E.B.: Someone originally referred to my work as subliminal activism–something that is not overt, but that says, “What are we doing?” And that questions where we are going. Art does not provide an answer. It is far more complex than that. It is political. It is scientific. It is a whole series of layered meanings. What art can now do is present an individual perception about what is actually going on. One actually begins to see things and understand the world in a way that clarifies in ways that words cannot. The object is not to be “liberated,” it is to simply show what exists.”(1)

Wat mij zo aanspreekt aan deze quote is dat het goed uitlegt wat de fotografie van Burtynsky inhoudt en wat hij wil laten zien. Hij wil mensen niet veranderen maar hij wil ze laten zien waar we mee bezig zijn. Hoe wij uiteindelijk alle kracht uit deze blauwe planeet zuigen.

Door meerdere onderwerpen een aantal keren terug te laten komen, zoals de grote hoeveelheid personeel aan het werk en de lunchruimte, laat Burtynsky China zien zoals velen van ons dat kennen en ook hoe wij denken over China.

Dus door te spelen met  ritme in het beeld en in de volgorde van beelden laat hij China zien zoals hij ons wil laten zien. Massaproductie, slechte werkomstandigheden, handwerk en vervallen, oude werkplekken en methodes.

Althans, zo ervaar ik het en als we weer naar zijn quote kijken kunnen we de volgende vraag makkelijk beantwoorden. “Hoe heeft de fotograaf het onderwerp verbeeld?” Dit ligt helemaal bij de kijker van het werk. Ikzelf kijk positief EN negatief naar het werk vanwege de fascinatie tussen beide werelden van ons, de westerling, en hun wereld die zo verschillend is dus is de toon van het werk vrijwel neutraal. Maar dan weer op zijn beurt kan het voor elk persoon anders ervaren worden.

Edward’s boodschap word in het boek door puur beeld overgebracht maar er zijn wel essays van verschillende  mensen die over de geschiedenis van China en de onderwerpen in dit boek geschreven. Dit sluit redelijk aan op het werk maar kan ook los gezien worden.

Burtynsky kun je wel zien als iemand met één bepaalde fotografische stijl, industriële fotografie maar binnen dit project zijn er meerdere fotografische genres te herkennen.

Zoals de foto’s van het ‘Recycling’ hoofdstuk zijn veel foto’s stillevens maar Burtynsky speelt hiermee om die stillevens ook als een soort van landschappen te maken door zo te kaderen dat bergen met snoeren op echte bergen lijken en bergen met plastic afval lijken op een landschap waar verschillende kleuren in zitten. Ook werkt hij veel met architectuur foto’s.

Echt een duidelijke inspiratiebron voor dit project heb ik in mijn onderzoek niet kunnen vinden maar in het begin van zijn carrière, toen hij begon met zijn “manufactured landscapes”, zijn bepaalde fotografen en schilders een bron van inspiratie geweest zoals Ansel Adams, Edward Weston, Eadward Muybridge, Carleton Watkins, Charlie Sheeler en Caspar David Friedrich.

(1) INTERVIEW: “Manufactured Landscapes: An Interview with Ed Burtynsky (2006)”

Om antwoord te geven op de vraag hoe het destijds werd ontvangen was moeilijk, of eigenlijk niet, te vinden. Wat ik wel heb gevonden is reacties op de film Manufactured Landscapes wat aardig in de buurt komt aangezien het meeste in die film over gelijkmatige project gaat.

Wat ik in het kopje “Research” van deze opdracht bespreek, dat Burtynsky mensen bewust wil maken van onze acties op de wereld komt in een interview met regisseur Jennifer Baichwal goed naar voren. Hier word gevraagd hoe de mensen reageren na het vertonen van de film op verschillende film festivals.

Zij verteld dat na de film, na de laatste scene, het publiek helemaal stil viel en een  moment later was iedereen enthousiast en klapte ze. Nadien vroeg iedereen “Waar gaan we verder vanaf hier?”

In de tijd waar wij nu in leven denken wij ook nog steeds na over hoe wij onze wereld beter maken met “groene energie” en zijn er ook genoeg kunstenaars die het broeikaseffect vastleggen of strijden tegen een betere wereld.

Wetenschappers, biologen en ook overheid doet er van alles aan om onze wereld zo groen mogelijk te krijgen. Dus, als Burtynsky zijn werk vandaag de dag had gepresenteerd had hij waarschijnlijk de zelfde reacties gekregen als toen en misschien wel betere reacties dan toen aangezien we, in mijn ogen, nu meer bezig zijn met de wereld dan ooit tevoren.

Het “Depictive level” waar Stephen Shore het over heeft, heeft heel erg veel te maken met de keuzes die een fotograaf maakt voordat hij zijn foto maakt.Door bijvoorbeeld te spelen met de focus legt de fotograaf ergens een focus op of door de kadering suggereert de hij iets en maakt het een foto spannend.Dit “level” word door veel fotografen als een interessant middel gebruik om zo hun foto’s te laten spreken en hun eigen draai aan de foto te geven.

Zoals Sally Mann dat doet door met de portret serie van haar kinderen heel erg dicht op te gaan zitten met haal camera. Zo is het frame heel klein en krijgt het gezicht een aparte dynamiek. Het heeft veel diepte en er is veel om naar te kijken, juist omdat het er zo dicht op zit.

Of door juist iets af te snijden heb je de focus gelijk op dat bepaald moment zoals de foto’s van Hans van der Meer en zijn voetbalvelden. Niet heel het veld is gefotografeerd maar juist alleen de plekken waar de actie zich bevind. Puur omdat het hele veld waarschijnlijk te groot is en alle aandacht afleidt van de spelers door de omliggende objecten zoals huizen, bomen, toeschouwers.

Door met (sluiter)tijd te spelen kun je ook van alles suggereren. Door bijvoorbeeld je sluitertijd lang te laten laat je beweging zien zoals Martin Roemers deed bij dit treinstation in India.Het is al druk op het station maar door een lange sluitertijd te kiezen word de drukte en de massa nog extremer en lijkt alles nog sneller te gaan. Maar een aantal dingen zijn scherp.

Wat Stephen Shore bedoelde met “flatness” is ook goed te zien in de foto’s van Burtynsky. Deze foto is bijna hetzelfde als zijn voorbeeld in het boek met de bomen die volledig dicht begroeit zijn.Ook bij deze foto kun je er moeilijk doorheen, je word ook hier gestopt door de massa. Het lijkt één vlak en er zit weinig diepte in.Toch is er genoeg informatie om naar te kijken.

De laatste manier van “the depictive level” die Stephen Shore beschrijft is Focus.

Door te spelen met scherpte diepte of een specifieke scherpte om ergens aandacht naartoe te trekken word vaak gebruikt in de fotografie. Vooral door portret fotografie. Zoals Stephan van Fleteren, die extreem veel scherpte gebruikt in zijn portretten, waardoor je een interessant beeld krijgt en specifieke gezichtsuitdrukkingen of details aan bod komen.

Zoals in deze foto van Wilfried de Jong zijn zijn ogen erg scherp en dus krijgt de indringende blik van hem volledig de aandacht. Zo ook de rimpels in zijn voorhoofd. Door deze scherpte toe te passen komt een persoon min of meer tot leven in de foto en krijgt de foto nog extra diepte.

In de vroege jaren heeft Burtynsky vooral gekeken naar de schilderijen van Caspar David Friedrich en zijn blik op natuur en de kracht van de natuur. Burtynsky doet dit 150 jaar later en laat onze vooruitgangen zien van de technologieën die wij nu gebruiken en maken. Het nastreven van onze sublieme technologie en de vooruitgang hiervan.

Zijn interesse in China begon in de jaren 80 en kreeg de kans om Azië rond te trekken en ging naar Hong Kong, Thailand en Indonesië en had altijd de interesse om naar het binnenland van China te gaan. Hoorde toen van de Drie Kloven Dam, het grootste bouwproject de mensheid ooit heeft gemaakt, in China en werd daar erg door geboeid.

Burtynsky wou de verandering die, door de bouw van de dam, een grote invloed had op de gemiddeld twee miljoen mensen die daar woonden om hun huis zelf af te breken en uiteindelijk weer opnieuw op te bouwen om plaatst te maken voor het bouwwerk.

In diezelfde tijd was hij ook bezig met een serie over recycling en dat als een andere vorm van mijnbouw voor mineralen maar via stedelijke en industriële manieren. Zo werden alle rauwe materialen van computers van bedrijven rond Ontario weggestuurd naar China om daar weg te rotten. Dit wou hij meer en beter onderzoeken.

Na enige tijd op het Chinese binnenland te zijn en de twee thema’s onderzocht ging hij steeds meer op zoek naar de grotere industrieën die werden gevormd en de instortende industrie door de verandering van communistisch China naar hybride kapitalistisch China. Daarnaast wou hij de urbanisering van (vooral) Sjanghai in kaart brengen oftewel de exploderende stad die bijna 4 biljoen mensen meer erbij kreeg.

De titel van het boek waar ik de komende tijd over ga praten is van de industriële landschapfotograaf Edward Burtynsky getiteld ‘Burtynsky – China, The Next Industrial Revolution’.

Burtynsky heeft deze serie foto’s gemaakt over een periode van vijf reizen naar China vanaf 2001 tot 2005 en is in November 2005 gepubliceerd door de uitgever Steidl en had een oplage van … Het boek is nooit herdrukt.

Van de fotoserie is ook een documentaire gemaakt door Jennifer Baichwal over hoe Burtynsky te werk gaat. Deze heet Manufactured Landscapes en is misschien wel bekender dan het boek zelf. Deze documentaire is op 20 november 2007 uigegeven door Zeitgeist Films.

Deze uitgave heeft onder meer prijzen gewonnen van de 2006 Toronto Film Critics Association Awards (als beste Canadese film en beste documentaire) en een nominatie van de Grand Jury Prize op de 2007 Sundance Film Festival.