Jeroen Bruggenwirth's School blog

Mental Modeling gaat over de interpretatie die we hebben als we naar een beeld kijken. Het is manipuleren, het kneden van een foto door een fotograaf.

Bij deze foto van Anuschka Blommers heeft in eerste instantie niet veel raars. Dit komt omdat we vaak kijken naar een beeld en zonder dat we het echt zien kunnen we ons bedenken hoe het hoort. Zoals alleen delen van een woord te hoeven zien om de zin te begrijpen. Maar na een tweede keer te kijken kun je zien dat dit 2 verschillende foto’s zijn die naast elkaar geplakt zijn en aansluiten. Het hoort niet zo.

Ook bij deze foto van Viviane Sassen gaan we associaties maken. Doordat we de gezichten niet kunnen zien gaan wij, onbewust in onze hersenen zoeken naar een beeld van een donkere vrouw. Dat betekent dus dat we deze vrouwen op een vertrouwde manier zien of dat nou een slechte of goede ervaring is.

Deze foto David Stewart is een totale mindfuck. Wat je hier ziet is totaal ongebruikelijk en ook niet mogelijk. Het is een hoofdkwartier van de Klu Klux Klan met aan hun tafel een typische Afro American. Het is totaal vervreemdend en raar dat we zo’n beeld zien. De Afro American kijkt er zelf ook een beetje raar van.

Ondanks dat een foto een plat vlak is weten wij hoe de wereld er in 3D uit ziet. Daardoor kunnen wij bij deze foto van Andreas Gefeller de associatie leggen hoe het eruit zou hebben gezien als we midden in dat beeld op de grond staan. Maar toch heeft het beeld iets raars. Als je blijft kijken kun je je dingen afvragen zoals “is het een boom of een struik en is die groene lijn een heg of een laag strookje gras?” Dat maakt het beeld zo interessant.

Ok dit is een typisch geval met associaties. De foto van Alexei Vassiliev is zo onscherp dat we geen gezichten kunnen zien maar alleen maar vormen en kleuren. Nu ga ik weer in mijn onderbewuste zoeken naar beelden of gedachtes die ik eerder heb gezien of gedaan. Hierbij moet ik gelijk denken aan het crowdsurfen. Wat als je goed kijkt zie ik dat er linksbovenin de hoek een been of een arm uitsteekt en op de voorgrond zie je ook een been in de lucht. Sommige mensen zien dit misschien als een drukke beursvloer waar iedereen over elkaar heen hangt en van alles door elkaar schreeuwt.

Wat Stephen Shore in zijn boek beschrijft als “the mental level” is volgens mij de verandering van focus, waar we op letten, in een foto. En dat gebruikt hij heel erg in combinatie met het gebruik van “the depictive level”. Zoals bij de foto van Burtynsky van deze stapel alluminium blokken.

Je kunt er lang naar kijken en je ogen kijken naar alle kleine details van de blokken op de foto, dus een grote mental ruimte, maar een kleine beschrijvende ruimte. The Depictive Level. Het verteld geen duidelijk verhaal maar toch kunnen we ernaar blijven kijken.

Of een foto kan heel duidelijk zijn qua vorm, zoals je duidelijk ziet dat dit een knie is maar toch een grote mentale ruimte heeft. Zo krijg ik hier de indruk dat het een schelp is, met de groeven van de spieren die lijken op de groeven in een schelp. En de vorm, die al snel op een schelpvorm lijkt.

Een foto kan ook beide hebben. Zoals deze foto van Werry Crone. De foto heeft duidelijk twee van de belangrijke depictive level kenmerken, Time en Frame. Maar tegelijkertijd heeft het ook een Mental Level door de kadering. Je ogen gaat over heel het vlak van de foto.

Een foto kan ook iets heel vlaks zijn en toch interessant om naar te kijken zijn. Zoals deze foto van Sarah Sudhoff. Ze kunnen een hele diepe betekenis hebben en toch als je er niet lang naar kijkt is het een plat vlak, verder niets anders. Toch hebben deze 3 beelden een nogal lugubere betekenis. Het is textiel die tekenen van overlijden laten zien.

Door de vlekken en de plooien in het textiel word je toch over het platte vlak heen geleid

Myoung Ho Lee fotografeert vooral bomen. Hij fotografeert ze uit hun vertrouwde omgeving, de natuur. Hij plaatst een groot canvas doek achter de bomen en fotografeerd hij ze vervolgens met een grootformaat camera.

Hij doet in principe hetzelfde wat Richard Avedon eerder deed. Het onderwerp uit zijn omgeving halen om zo een andere betekenis te krijgen aan het beeld.

Het “Depictive level” waar Stephen Shore het over heeft, heeft heel erg veel te maken met de keuzes die een fotograaf maakt voordat hij zijn foto maakt.Door bijvoorbeeld te spelen met de focus legt de fotograaf ergens een focus op of door de kadering suggereert de hij iets en maakt het een foto spannend.Dit “level” word door veel fotografen als een interessant middel gebruik om zo hun foto’s te laten spreken en hun eigen draai aan de foto te geven.

Zoals Sally Mann dat doet door met de portret serie van haar kinderen heel erg dicht op te gaan zitten met haal camera. Zo is het frame heel klein en krijgt het gezicht een aparte dynamiek. Het heeft veel diepte en er is veel om naar te kijken, juist omdat het er zo dicht op zit.

Of door juist iets af te snijden heb je de focus gelijk op dat bepaald moment zoals de foto’s van Hans van der Meer en zijn voetbalvelden. Niet heel het veld is gefotografeerd maar juist alleen de plekken waar de actie zich bevind. Puur omdat het hele veld waarschijnlijk te groot is en alle aandacht afleidt van de spelers door de omliggende objecten zoals huizen, bomen, toeschouwers.

Door met (sluiter)tijd te spelen kun je ook van alles suggereren. Door bijvoorbeeld je sluitertijd lang te laten laat je beweging zien zoals Martin Roemers deed bij dit treinstation in India.Het is al druk op het station maar door een lange sluitertijd te kiezen word de drukte en de massa nog extremer en lijkt alles nog sneller te gaan. Maar een aantal dingen zijn scherp.

Wat Stephen Shore bedoelde met “flatness” is ook goed te zien in de foto’s van Burtynsky. Deze foto is bijna hetzelfde als zijn voorbeeld in het boek met de bomen die volledig dicht begroeit zijn.Ook bij deze foto kun je er moeilijk doorheen, je word ook hier gestopt door de massa. Het lijkt één vlak en er zit weinig diepte in.Toch is er genoeg informatie om naar te kijken.

De laatste manier van “the depictive level” die Stephen Shore beschrijft is Focus.

Door te spelen met scherpte diepte of een specifieke scherpte om ergens aandacht naartoe te trekken word vaak gebruikt in de fotografie. Vooral door portret fotografie. Zoals Stephan van Fleteren, die extreem veel scherpte gebruikt in zijn portretten, waardoor je een interessant beeld krijgt en specifieke gezichtsuitdrukkingen of details aan bod komen.

Zoals in deze foto van Wilfried de Jong zijn zijn ogen erg scherp en dus krijgt de indringende blik van hem volledig de aandacht. Zo ook de rimpels in zijn voorhoofd. Door deze scherpte toe te passen komt een persoon min of meer tot leven in de foto en krijgt de foto nog extra diepte.